WCAG-EM: de officiële methode voor een toegankelijkheidsonderzoek

Als je een toegankelijkheidsonderzoek laat uitvoeren, komt er vaak een term langs die niet meteen iets zegt: WCAG-EM. Het staat voor Website Accessibility Conformance Evaluation Methodology. Het is de methode die het W3C — dezelfde club die WCAG maakt — heeft vastgelegd voor hoe je een WCAG-audit hoort uit te voeren.

WCAG zegt wát je moet toetsen. WCAG-EM zegt hoe je dat doet. Dat tweede is net zo belangrijk, want zonder een vaste methode kan iedereen z’n eigen conclusies trekken en is een audit niet vergelijkbaar of controleerbaar.

Waarom WCAG-EM bestaat

Stel dat drie auditors dezelfde website onderzoeken. Zonder methode kiest de een alleen de homepage, de ander tien willekeurige pagina’s, de derde alleen het contactformulier. Ze komen met drie verschillende lijsten problemen en drie verschillende conclusies. Wie heeft gelijk?

WCAG-EM lost dat op. Het legt vast:

• Hoe je bepaalt wat bij de website hoort (scope)
• Welke pagina’s altijd mee moeten in het onderzoek
• Hoe je een representatieve steekproef samenstelt
• Hoe je de evaluatie uitvoert en rapporteert

Daardoor zijn audits van verschillende partijen vergelijkbaar, en kan een hercontrole door een andere auditor dezelfde conclusies opleveren.

Wanneer is WCAG-EM verplicht?

• Overheidswebsites onder het BDTO (Besluit Digitale Toegankelijkheid Overheid) — de toegankelijkheidsverklaring moet gebaseerd zijn op een WCAG-EM-evaluatie
• Webshops en diensten onder de EAA — voor een geldige conformiteitsbeoordeling
• Formele audits voor een A-verklaring — zonder WCAG-EM geen status A in het Register van Toegankelijkheidsverklaringen

Ook als je niet wettelijk verplicht bent, is het de reden om erom te vragen. Een aanbieder die niet volgens WCAG-EM werkt, werkt met zelfbedachte scope en dat zegt iets.

De vijf stappen van WCAG-EM

Stap 1: Scope bepalen

Wat hoort er wel en niet bij de website? Klinkt simpel, is het niet. Je moet vastleggen:

• Welke URL’s en subdomeinen vallen onder het onderzoek (valt nieuws.gemeente.nl ook onder gemeente.nl?)
• Welk WCAG-niveau je toetst (meestal 2.1 AA of 2.2 AA)
• Welke hulpsoftware en browsers als referentie gelden
• Welke technologieën gebruikt worden (HTML, CSS, JavaScript, PDF, video)

Deze keuzes worden in het rapport vastgelegd, zodat bij een hertest dezelfde scope geldt.

Stap 2: De website verkennen

De auditor brengt in kaart wat de website doet:

• Wat is de primaire functie (informeren, verkopen, aanvragen, inloggen)?
• Welke paginatypes zijn er (overzicht, detail, formulier, zoekresultaat)?
• Welke kritieke processen zijn er (bestelproces, DigiD-login, contactformulier)?
• Welke functionaliteit moet altijd werken (zoeken, filteren, afrekenen)?

Zonder deze stap weet je niet wat je moet testen. Met deze stap wordt duidelijk welke pagina’s echt essentieel zijn.

Stap 3: Representatieve steekproef samenstellen

Je gaat niet elke pagina van een website met 10.000 producten testen. Dat hoeft ook niet. WCAG-EM schrijft voor dat je een steekproef samenstelt uit twee soorten pagina’s:

Verplichte pagina’s (moeten altijd mee):

• Homepage
• Contactpagina
• Zoekfunctie en resultatenpagina
• Inlog- en registratiepagina
• Foutpagina’s (404, sessie verlopen)
• Toegankelijkheidsverklaring
• Voorbeelden van elke kritieke flow (bestellen, aanvragen, downloaden)

Representatieve pagina’s (dekken de variatie af):

• Eén pagina per paginatype of template
• Pagina’s met uiteenlopende componenten (tabellen, formulieren, video, interactieve elementen)
• Documenten die op de site staan (PDF’s, Word-bestanden)

Vuistregel: voor een gemiddelde site kom je op 15 tot 25 pagina’s. Te weinig en je mist problemen, te veel en je betaalt voor dubbel werk.

Stap 4: De evaluatie uitvoeren

Pas hier begint het toetsen. Elke geselecteerde pagina wordt langs de relevante succescriteria gelegd, met een mix van:

• Geautomatiseerde scans voor de technische basis
• Handmatige tests met toetsenbord, schermlezer, zoom en spraakbesturing
• Code-inspectie voor ARIA, semantiek en structuur

Voor elk probleem wordt vastgelegd:

• Welk succescriterium het raakt
• Op welke pagina en welk element
• Wat de impact is voor een gebruiker
• Hoe het opgelost kan worden

Stap 5: Rapportage

Het eindrapport bevat:

• De scope uit stap 1 (zodat een hertest op dezelfde grondslag kan gebeuren)
• De steekproef uit stap 3 (welke pagina’s en waarom)
• De bevindingen per succescriterium met bewijs
• Een conclusie over conformiteit — voldoet de site, en zo nee, op welke punten niet

Voor een overheidsrapport levert dit uiteindelijk één van vier verklaringsstatussen op: A (voldoet volledig), B (voldoet grotendeels), C (eerste maatregelen getroffen) of D (voldoet niet).

WCAG-EM versus “gewoon een audit”

Een audit zonder WCAG-EM is niet fout, maar is geen formele conformiteitsbeoordeling. Het kan nuttig zijn als snelle check, als UX-onderzoek of als voorbereiding op een officiële audit. Maar je kunt er niet op bouwen voor:

• Je toegankelijkheidsverklaring bij de overheid
• Een EAA-conformiteitsbewijs
• Juridische verdediging bij een klacht

Als de methode er niet bij staat in de offerte, vraag er dan naar. Een professionele aanbieder gebruikt WCAG-EM standaard en kan je stap voor stap uitleggen hoe de scope, steekproef en rapportage zijn opgebouwd.

Wat je eraan hebt

De kracht van WCAG-EM zit in de reproduceerbaarheid. Als je over een jaar een hertest laat doen, of als je van aanbieder wisselt, komt er geen discussie over “jullie hebben andere pagina’s getest”. De methode dwingt je een eerlijk, vergelijkbaar en controleerbaar onderzoek te krijgen.

Voor ons is het ook een manier om het gesprek met klanten te structureren. Stap 1 en 2 doen we samen, dan weten beide partijen wat er getoetst gaat worden voordat we aan stap 4 beginnen. Geen verrassingen, geen scope creep.

Eerste stap

Wil je weten hoe een WCAG-EM-onderzoek er voor jouw site uit zou zien? Een mini-audit van de belangrijkste pagina’s is een goed begin. Daarna kunnen we samen bepalen of een volledig WCAG-EM-onderzoek bij je wettelijke verplichting of interne doelen past.

Meer over wat er überhaupt in een toegankelijkheidsonderzoek zit: Toegankelijkheidsonderzoek — wat is het en wanneer heb je het nodig?