Op 25 juni stonden we op de Dag van Digitale Toegankelijkheid, georganiseerd door Angeliek Lieverdink en stichting DUIT. Een van de sprekers was Caitlin de Rooij van de Autoriteit Consument en Markt (ACM). De ACM is in Nederland de toezichthouder op de European Accessibility Act, en daarmee de organisatie die straks bepaalt of jouw webshop genoeg doet.
Het was een interessante presentatie, vol met informatie die je niet op de officiële website kunt lezen. Wij zien als auditbureau dagelijks websites en apps die niet toegankelijk zijn, maar de toezichthouder kijkt vanuit een heel andere hoek naar precies hetzelfde onderwerp. Hieronder vatten we samen wat Caitlin vertelde, en wat het voor jou betekent als je onder de EAA valt.
Wat doet een toezichthouder eigenlijk?
De ACM begon bij het begin: wat doet een toezichthouder, en wat juist niet? Het antwoord draait om onafhankelijkheid. Een toezichthouder oordeelt onafhankelijk en objectief, en is daarbij op drie manieren vrij:
- vrij van de politiek
- vrij van de sector
- vrij van het eigen oordeel
Dat laatste punt vonden we het sterkst. De ACM legt zichzelf op dat een oordeel niet leunt op een onderbuikgevoel of een eigen voorkeur, maar op wat er feitelijk te meten valt. Dat past goed bij hoe wij naar audits kijken. Een bevinding is pas een bevinding als je kunt laten zien waar het misgaat, voor wie, en waarom.
Toegankelijkheid is een recht, geen gunst
Caitlin plaatste de EAA in een veel langere lijn. Toegankelijkheid is geen los modeonderwerp, maar het sluitstuk van bijna tachtig jaar mensenrechten. De tijdlijn die ze liet zien:
- 1946: de Commissie voor de Rechten van de Mens
- 1948: de Universele verklaring van de rechten van de mens. Als mens heb je het recht om gelijk behandeld te worden.
- 2006: het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap
- 2016: ratificatie van het VN-Verdrag Handicap, en de Web Accessibility Directive
- 2023: de wijziging van artikel 1 van de Grondwet
- 2025: de inwerkingtreding van de European Accessibility Act
Die wijziging van artikel 1 in 2023 is veelzeggend. Waar eerst stond dat discriminatie wegens godsdienst, ras of geslacht niet is toegestaan, staat er nu ook handicap en seksuele gerichtheid bij. Ongelijke behandeling van mensen met een beperking is sinds 2023 dus expliciet in de Grondwet verboden. De EAA is daarvan de praktische uitwerking voor producten en diensten.
Artikel 1 van de Grondwet
Vóór de wijziging luidde artikel 1: “Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.”
Sinds 2023 staat er bijna dezelfde tekst, met twee gronden erbij: “Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.”
Het doel van de EAA vatte de ACM samen in de woorden van de richtlijn zelf. De EAA bevordert de volledige en effectieve deelname op voet van gelijkheid, door te zorgen voor betere toegang tot veelgebruikte producten en diensten die door hun oorspronkelijke vormgeving of latere aanpassing tegemoetkomen aan de behoeften van mensen met een handicap.
En het gaat om een grote groep. Volgens cijfers van Eurostat en de Europese Commissie heeft 1 op de 3 Nederlanders een beperking. Dat is geen randgroep waar je later nog wel eens naar kijkt. Dat is een derde van je bezoekers.
Wat heeft de ACM gedaan?
Het meest concrete deel ging over de aanpak. De ACM doet niet alleen handhaving, maar begint met begeleiding. Daarvoor hebben ze een roadshow opgezet:
- 10 bedrijven uitgebreid onderzoeken volgens WCAG-EM, de officiële Europese methode om een hele website te beoordelen
- voor elk bedrijf een rapport opstellen
- twee weken later een bedrijfsbezoek, met hun CEO aan tafel en een ervaringsdeskundige van de ACM erbij
- bij ruim honderd bedrijven een beperkt onderzoek doen naar alleen één belangrijk functioneel onderdeel van de website
Dat bedrijfsbezoek is slim. Een rapport op afstand is makkelijk weg te leggen. Maar als een ervaringsdeskundige bij je aan tafel laat zien waar diegene vastloopt op jouw site, en je eigen CEO zit ernaast, dan landt het probleem op een manier die geen enkel pdf-bestand voor elkaar krijgt.
Daarnaast werkt de ACM niet alleen. Caitlin noemde een rij samenwerkingen:
- Europese toezichthouders
- landelijke toezichthouders
- belangenorganisaties
- onderzoeksbureaus
De boodschap daarachter is duidelijk. De toezichthouders in Europa stemmen onderling af, en ze halen kennis op bij de partijen die de praktijk kennen. Wie denkt dat de EAA in Nederland los staat van de rest van Europa, komt bedrogen uit.
De vraag die iedereen stelt: wanneer komen de boetes?
De meest gestelde vraag aan de ACM is wanneer de boetes gaan vallen. Het antwoord van Caitlin draaide die vraag om. Denk niet aan de boete, maar aan wat je wint als je website wél werkt. Een derde van je bezoekers heeft een beperking. Dat is de groep die je nu misloopt zolang je site niet toegankelijk is. Wie alleen op de boete focust, mist het echte verhaal.
Toch is er een termijn. De ACM heeft webwinkels met een ontoegankelijke site drie maanden gegeven om alles op orde te brengen. Iemand uit de zaal vroeg of dat reëel is. Volgens Caitlin wel. De ACM heeft daar veel over gesproken met de toezichthouders in andere EU-landen, en samen kwamen ze tot de conclusie dat drie maanden een ruime, haalbare termijn is. Ter vergelijking: Noorwegen legt een termijn van acht weken op.
Vragen uit de zaal
Na de presentatie was er ruimte voor vragen. Een paar antwoorden zijn het waard om te delen, omdat ze precies de situaties raken waar wij klanten over horen.
Mijn leverancier weigert de problemen op te lossen. Wat nu?
Deze vraag stelden we zelf. We deden een audit voor een webshop die op een platform van een leverancier draait. Het rapport bevatte flink wat bevindingen, maar de leverancier weigert ze op te lossen. Wat zou Caitlin de winkelier adviseren? Haar antwoord was helder: de winkelier is en blijft verantwoordelijk voor zijn eigen webshop. De ACM kan de leverancier zelf niet aanspreken, omdat die geen product aan consumenten levert maar zakelijk aan bedrijven. Dat maakt het voor een winkelier een lastige positie. Je bent aanspreekbaar op iets wat je deels niet zelf in de hand hebt. Het maakt de keuze van je platform en de afspraken met je leverancier dus belangrijker dan veel ondernemers denken.
Lossen overlay-tools het niet gewoon op?
Iemand vroeg naar de tools die je als knopje aan je site plakt en die beloven je in één klap toegankelijk te maken, de zogeheten overlays. Caitlin was duidelijk: die tools verbeteren maar heel weinig aan je site en zorgen er niet voor dat je aan de wet voldoet. Dat is precies onze ervaring. Vorig jaar testten we de drie bekendste overlay-tools en kwamen tot dezelfde conclusie.
Waarom legt elk EU-land de wet anders uit?
Een laatste vraag ging over de verschillen tussen landen. Caitlin legde uit dat de EAA een Europese richtlijn is, en dat elk land zelf bepaalt hoe het die in eigen wetgeving omzet. Daardoor heeft elk EU-land zijn eigen set regels, en verschillen bijvoorbeeld de boetes en de termijnen. We schreven eerder al over die verschillen in boetes per land. Binnenkort verschijnt op eaa-monitor.nl een artikel over de inhoudelijke aanpak per land.
Wat betekent dit voor jou?
Als je een webshop of online dienst hebt die onder de EAA valt, zijn er een paar dingen die je uit dit verhaal kunt meenemen.
De toezichthouder werkt feitelijk en onafhankelijk. Een goed verhaal of een mooie intentie helpt je niet als de techniek en de praktijk niet kloppen. De ACM meet wat er echt gebeurt op je site.
Ze toetsen volgens WCAG-EM. Dat betekent dat ze niet één pagina pakken, maar een representatieve doorsnede van je hele website beoordelen. Caitlin vertelde dat ze daarbij juist het hele afrekenproces doorlopen, van product in het mandje tot betaling. Een toegankelijke homepage is niet genoeg als je bezoeker halverwege de checkout vastloopt.
Onze dank aan Caitlin de Rooij voor het heldere verhaal, aan Angeliek Lieverdink en stichting DUIT voor een waardevolle dag, en aan Blue Billywig voor het hosten van dit event.
Volg de markt met de EAA-monitor
Je staat er niet alleen voor. Met onze EAA-monitor krijg je inzicht in hoe andere bedrijven met de European Accessibility Act omgaan. Je stelt er anoniem je vragen, je leest de antwoorden en ervaringen van andere bedrijven terug, en je vindt hulp bij bewezen experts in digitale toegankelijkheid. Zo zie je waar je staat vergeleken met de rest, en weet je waar je terecht kunt zodra je vastloopt. Kijk op eaa-monitor.nl.
Wil je weten waar je staat?
Voordat de toezichthouder langskomt, wil je zelf al weten of je site klopt. Bel ons gerust, dan kijken we samen met je mee, met dezelfde blik als de ACM: niet alleen of de code technisch klopt, maar of iemand er in de praktijk doorheen komt.
