Wil je dat je overheidswebsite leesbaar is voor bezoekers op B1-niveau of lager? Dan kom je vroeg of laat de vraag tegen wat je doet met de teksten die er nu staan. B1 is het taalniveau dat een ruime meerderheid van de Nederlandse bevolking goed begrijpt, en de norm waar de meeste overheidsorganisaties op willen zitten. Alleen zit een groot deel van de bestaande overheidsteksten van nature op B2 of hoger. Alles handmatig herschrijven kost tijd die de meeste communicatie-afdelingen niet hebben.
Een leeshulp-tool als Tolkie biedt een alternatief: de bezoeker krijgt op de pagina zelf een vereenvoudigde versie, een uitleg van moeilijke woorden, of de tekst voorgelezen, zonder dat jij elke pagina dubbel hoeft te onderhouden. Ik kwam Tolkie voor het eerst tegen in een toegankelijkheidsaudit in 2024, en sindsdien heb ik de tool zien groeien. In september 2025 deed een ander bureau opnieuw een volledige audit op de tool, onafhankelijk van mij, met als uitkomst: volledig toegankelijk. Hieronder leg ik uit waarom ik deze plugin als uitzondering beschouw in een markt vol overlay-tools die ik juist afraad.
Hoe ik Tolkie leerde kennen: van mijn audit in 2024 tot vandaag
In 2024 kreeg ik Tolkie voor het eerst op mijn bureau voor een toegankelijkheidsaudit. Het was toen nog een jonge tool, en zoals dat gaat met jonge tools: er viel het een en ander te verbeteren. Wat me toen al opviel, was dat de mensen erachter écht wilden weten wat er beter kon. Ze gingen niet in de verdediging, ze gingen aan de slag.
Inmiddels zijn we twee jaar verder en heb ik de tool zien uitgroeien tot iets waar ik klanten met een gerust hart naar doorverwijs. Dat zeg ik niet snel. Als auditor ben ik van nature wantrouwig richting alles wat je met een knop op de website oplost. Dus laat ik eerst uitleggen waarom ik normaal gesproken sceptisch ben, en daarna waarom Tolkie de uitzondering is.
Werken toegankelijkheids-plugins op een overheidswebsite? Meestal niet
Er is een hele markt van tools die beloven dat je je website “in één regel code” toegankelijk maakt. Een knopje rechtsonder, een schuifje voor contrast, een paar instellingen, en klaar zou je zijn. Dat werkt niet zo. Toegankelijkheid zit in de structuur van je site, in je code, in je content. Een laagje eroverheen lost dat niet op, en geeft je vooral een vals gevoel van veiligheid. Vaak maken die overlays het zelfs erger, omdat ze de schermlezer in de war schoppen die de bezoeker zelf al heeft.
Dus als iemand me vertelt dat er een tool op een site staat, is mijn eerste reactie meestal een opgetrokken wenkbrauw. Bij Tolkie is dat anders, en dat heeft alles te maken met wat de tool wél en niet probeert te zijn.
Wat doet Tolkie wél? Geen WCAG-fix, wel begrijpelijke taal op B1
Het belangrijkste verschil: Tolkie claimt niet dat het je website WCAG-conform maakt. Het pretendeert niet je toegankelijkheidsproblemen op te lossen. Het doet iets heel anders en heel concreets: het maakt je teksten begrijpelijk voor mensen die moeite hebben met lezen.
En daar raakt het precies de grootste blinde vlek in WCAG. De meeste succescriteria in WCAG zijn geschreven met visuele beperkingen in het achterhoofd: contrast, schermlezers, toetsenbordbediening. Belangrijk, maar het is niet het hele verhaal. De groep die het minst beschermd wordt door het normenkader is de groep met cognitieve beperkingen: mensen met dyslexie, laaggeletterdheid, een verstandelijke beperking of niet-moedertaalsprekers. In Nederland gaat het om miljoenen mensen die dagelijks vastlopen op tekst die voor hen simpelweg te moeilijk is.
Een technisch perfect toegankelijke website kan voor die groep alsnog onbruikbaar zijn, omdat de taal te ingewikkeld is. Daar zet Tolkie op in, en dat is precies de plek waar de meeste websites een gat hebben.
Tolkie in de praktijk: vier voorbeelden uit overheid en publieke organisaties
Wat me opvalt als ik Tolkie tegenkom bij organisaties in de publieke sector, is dat het juist de dingen oplost waar WCAG over zwijgt. Een paar situaties die ik recent langs zag komen.
Een gemeente waar ik laatst mee sprak, wilde dat bewoners hun aanvraagformulieren begrepen, óók de bewoners die het Nederlands net leren. Een complete site-vertaling per taal is duur en blijft achter zodra je iets aanpast. Met Tolkie kiest de bezoeker zelf in welke taal de tekst verschijnt, zonder dat de redactie alles dubbel onderhoudt.
Een woningcorporatie waar ik een audit deed, kreeg geregeld bellers die vastliepen op woorden als “indexering” en “servicekostenafrekening”. Die bewoners hebben weinig aan een toegankelijkheidsverklaring. Wel aan een knop die zo’n woord uitlegt, precies in de zin waarin ze het tegenkomen.
Een zorginstelling met cliënten met een verstandelijke beperking had de informatie goed op orde, maar het taalniveau lag op B2, soms hoger. Tolkie maakt daar automatisch een eenvoudigere versie van, richting A2 of 1F-niveau, zonder dat de redactie elke pagina twee keer schrijft. Bij abstracte begrippen verschijnt er een herkenbare afbeelding, en dat maakt voor deze doelgroep vaak het verschil tussen wel of niet begrijpen.
Een bibliotheek die alle digitale kanalen toegankelijk wilde maken, niet alleen de website, wilde dat hun nieuwsbrief voorgelezen kon worden, niet voor mensen die blind zijn, maar voor ouderen die liever luisteren terwijl ze koffie zetten. Voorlezen met natuurlijke stemmen is iets wat heel fijn is om naar te luisteren, plus een simpele vergroot-knop voor wie kleine letters niet meer scherp ziet.
Onder de motorkap van Tolkie zit AI, met een mens die meekijkt op de output. Dat human-in-the-loop-principe vind ik belangrijk. AI die ongecontroleerd teksten herschrijft, levert fouten die je pas opmerkt als een bezoeker erover struikelt. De verwerking draait op Europese servers en is AVG-proof. De tool zelf voldoet aan WCAG 2.1 AA. Geen detail, want een toegankelijkheidstool die zelf ontoegankelijk is, helpt niemand.
Is Tolkie zelf toegankelijk? Wat twee onafhankelijke audits lieten zien
Ja, en dat is door twee verschillende audits bevestigd: één door mij in 2024, één door een ander bureau in september 2025. Mijn audit in 2024 leverde verbeterpunten op, en die hebben ze opgepakt. In september 2025 deed een ander bureau opnieuw een volledige audit op de tool. Het oordeel: volledig toegankelijk.
En het blijft daar niet bij: ze onderhouden hun eigen tool actief op toegankelijkheid, in plaats van het na de hercontrole af te vinken en weer door te gaan.
Dat continue investeren zegt me meer dan elke marketingclaim. Een tool die je aan je bezoekers presenteert, moet zélf voldoen aan wat je er anders aan oplost, anders schuif je het probleem alleen maar een laag op.
Wie maakt Tolkie? Een social enterprise die mét laaggeletterden ontwikkelt
Wat me het meest is bijgebleven, is hóé Tolkie wordt gemaakt. De tool wordt ontwikkeld en getest mét laaggeletterden zelf. Niet vanuit een vergaderkamer waar slimme mensen bedenken wat ze denken dat de doelgroep nodig heeft, maar samen met de mensen om wie het draait. Dat hoor je terug in de keuzes: de taal die de interface gebruikt, hoe de knoppen werken, wat er wel en niet getoond wordt.
Het is een social enterprise, en dat merk je aan de motivatie. De mensen die er werken willen oprecht dat het internet voor iedereen werkt, ook voor de groep die meestal als laatste aan de beurt is. Dat soort gedrevenheid is zeldzaam, en het is precies waarom ik ze graag in het zonnetje zet.
Voor welke overheidsorganisaties is Tolkie de moeite waard?
Tolkie is vooral interessant voor organisaties met een breed publiek dat belangrijke informatie moet kunnen begrijpen: gemeenten, provincies, ministeries, uitvoeringsorganisaties, zorginstellingen en woningcorporaties. Werk je bij zo’n organisatie, en bevat je publiek mensen die moeite hebben met lezen, zoals laaggeletterden, anderstaligen, ouderen of mensen met dyslexie, dan sluit je met een leeshulp een groep aan die anders afhaakt.
Eén ding wil ik wel scherp houden: zie Tolkie als een laag bovenop een toegankelijke basis, niet als vervanging ervan. Je hebt nog steeds een site nodig die technisch klopt: goede koppenstructuur, werkende toetsenbordbediening, voldoende contrast, zinvolle alt-teksten. Tolkie maakt je begrijpelijker voor wie moeite heeft met taal; het maakt je code niet toegankelijk. Doe allebei, en je bereikt echt iedereen.
Maar binnen wat het belooft te doen, doet Tolkie het goed. En de mensen erachter verdienen het dat je ze kent. Dat is niet iets wat ik over veel tools zeg.
Julia Tol is oprichter van Proper Access en helpt organisaties bij het realiseren van digitale toegankelijkheid. Niet met dikke rapporten, maar met concrete oplossingen. Meer weten? Neem contact op via properaccess.nl.
