Checklist toegankelijke content

Koppen zijn het belangrijkste structurele onderdeel van een document. Gebruikers van schermlezers navigeren via koppen: ze springen van kop naar kop om snel te vinden wat ze nodig hebben. Daarom is het cruciaal om echte koppen te gebruiken — niet alleen grote, vette tekst.

Waar moet een kop aan voldoen?

• Betekenisvol — Koppen moeten de inhoud eronder goed beschrijven. “Contact” en “Bezoekadres” zijn duidelijk. “Sectie 1” en “Sectie 2” zeggen niets.
• Kort — Schermlezers lezen een lijst van koppen snel op. Houd ze bondig.
• Overzichtelijk — Als je alleen de koppen leest, moet je al een goed idee hebben waar het document over gaat.
• Geen niveaus overslaan — Begin altijd met kopniveau 1 (H1) en sla geen niveaus over. Ga niet van H1 direct naar H3.

Koppen maken in Word

1. Ga naar het tabblad Start en zoek de sectie Stijlen.
2. Kies het gewenste kopniveau: Kop 1, Kop 2, enzovoort.
3. Je kunt bestaande tekst selecteren en daarna de kopstijl toepassen.
4. Houd Ctrl ingedrukt om meerdere tekstdelen tegelijk te selecteren.

Kopstijl aanpassen

Vind je het uiterlijk van een kop niet mooi? Dat is geen reden om geen echte koppen te gebruiken. Je kunt de weergave aanpassen:

1. Klik met de rechtermuisknop op de kopstijl in de sectie Stijlen.
2. Kies Wijzigen.
3. Pas lettertype, grootte, kleur en andere opties aan.
4. Klik op OK — alle koppen van dat niveau worden automatisch bijgewerkt.

Belangrijk: gebruik geen aangepaste stijl om een kop te maken, ook niet als je bij de optie “stijl gebaseerd op kop” kiest. Schermlezers herkennen aangepaste stijlen niet als koppen.

Inhoudsopgave

Een voordeel van echte koppen is dat je er automatisch een inhoudsopgave mee kunt maken. Ga naar het tabblad Verwijzingen en selecteer een stijl. Gebruikers kunnen nu direct naar specifieke secties springen.

Kleur wordt vaak gebruikt om betekenis te geven — bijvoorbeeld een takenlijst waarbij urgente taken een rood bolletje hebben. Maar een blinde gebruiker of iemand die kleurenblind is, ziet dit verschil niet.

Links: alleen gekleurde bolletjes — wat betekent rood, groen, oranje? Onduidelijk. Rechts: kleur plus tekstlabel — voor iedereen duidelijk.

De regel: informatie die met kleur wordt aangegeven, moet ook in tekst beschikbaar zijn. Bij een gekleurde grafiek kun je de data ook in gewone tekst opnemen. Bij een taartdiagram heeft elk deel een zichtbaar tekstlabel nodig.

Lettertype

Gebruik goed leesbare lettertypes zoals Tahoma, Verdana, Garamond of Cambria. Vermijd decoratieve lettertypes. Gebruik minimaal 12pt als lettergrootte.

Opmaak

Gebruik vet, cursief, onderstrepen of markering spaarzaam. Schermlezers lezen deze stijlen meestal niet voor, dus vertrouw er niet alleen op om betekenis over te brengen. Gebruik altijd tekst om belangrijke informatie duidelijk te maken.

Voorbeeld: bij een lijst “openstaande facturen” waarbij gemarkeerde facturen vandaag verzonden moeten worden, voeg je de tekst “verstuur vandaag” toe naast de markering.

Indeling

• Zet tekst links uitgelijnd, niet volledig uitgevuld (uitgevulde tekst geeft onregelmatige witruimtes).
• Houd alinea’s kort.
• Zorg voor voldoende witruimte, bijvoorbeeld dubbele regelafstand.

Schermlezers kondigen links aan en kunnen een lijst van alle links in een document openen. Daarom is het belangrijk dat links goed zijn opgemaakt.

Een link maken in Word

1. Plak de URL en druk op Enter of Spatie. Word maakt er automatisch een semantische link van (blauw + onderstreept).
2. Klik met de rechtermuisknop en kies Hyperlink bewerken.
3. Vul in het veld Tekst om weer te geven een betekenisvolle naam in.

Fout vs. goed

• Fout: https://www.rijksmuseum.nl/nl/bezoek/planuw-bezoek-tickets-en-prijzen — de schermlezer leest de hele URL voor. Lang en verwarrend.
• Goed: “Tickets en prijzen Rijksmuseum” — de schermlezer zegt: “link, Tickets en prijzen Rijksmuseum”. Betekenisvol, kort en duidelijk.

Let op: als je een URL plakt en geen Enter of Spatie gebruikt, blijft het gewone tekst. De schermlezer herkent de URL dan niet als link.

Schermlezers lezen kop- en voetteksten niet automatisch. Vermeld daar geen cruciale informatie, of herhaal deze in de hoofdtekst.

Denk aan situaties als:

• Het logo en de contactgegevens van je bedrijf
• Betaalgegevens bij facturen
• Belangrijke disclaimers

Als deze informatie alleen in de kop- of voettekst staat, mist een schermlezergebruiker dit.

Word heeft een ingebouwde tool die veel voorkomende problemen opspoort.

Zo gebruik je de tool

1. Ga naar Controleren en kies Toegankelijkheid controleren.
2. De resultaten verschijnen rechts in beeld.
3. Klik op een probleem om het te bekijken en direct te corrigeren.

De tool detecteert:

• Ontbrekende alt-tekst
• Structuurproblemen
• Contrastproblemen

De tool detecteert NIET:

• Kwaliteit van alt-teksten
• Of de juiste koppen zijn gebruikt
• Alle mogelijke problemen

Handmatige controle blijft noodzakelijk!